Aš lęra įn žess aš hugsa er tilgangslaust.
Aš hugsa įn žess aš lęra er hęttulegt.
Konfśsķus (551-479 BC)

Mešal žeirra kennsluašferša sem hafa veriš aš ryšja sér til rśms į undanförnum įrum er svokallaš lausnaleitarnįm. Žessi nįms- og kennsluašferš, sem į ensku kallast Problem-Based Learning, į rętur aš rekja til žróunarstarfs ķ lęknanįmi og er ķ žeirri mynd sem hér veršur fjallaš um aš mestu byggš į hugmyndum sem raktar eru til Læknadeildar McMaster háskóla ķ Ontario ķ Kanada, en kennarar viš žann skóla hófu aš žreifa sig įfram meš nżjar ašferšir viš kennslu ķ žessum anda įriš 1969. Lausnaleitarnįm byggist į žvķ aš nemendum eru fengin raunveruleg višfangsefni aš glķma viš sem žeir sķšan reyna aš finna višunandi lausn į undir handleišslu kennara sinna.

Fyrstu kynni mķn af nįms- og kennsluašferšinni lausnaleitarnįmi mį rekja til vorsins 2000 žegar ég var aš ašstoša kennara lęknadeildar Hįskóla Ķslands viš uppsetningu kennsluhugbśnašarins WebCT. Kom žį lausnaleitarnįm – eša nemendavęnt verkefnanįm eins og kennarar lęknadeildar hafa kosiš aš kalla žaš – viš sögu enda kjöriš fyrir nemendur aš vinna saman į Netinu meš hjįlp žeirra verkfęra sem fylgja WebCT en kennarar lęknadeildar unnu žį aš undirbśningi žess aš taka lausnaleitarnįm ķ žjónustu sķna.

Möguleikar į žvķ aš tengja lausnaleitarnįm viš tölvu- og upplżsingatękni geršu žaš aš verkum aš ég fékk strax mikinn įhuga į ašferšinni og fór aš lesa mér til um hana. Haustiš 2000 sótti ég nįmskeišiš Nįm og kennsla við aldahvörf viš Kennarahįskóla Ķslands [KHĶ] ķ žvķ skyni aš kynnast helstu kenningum og kennsluašferšum sem efst eru į baugi. Ég įkvaš žar aš leggja mig sérstaklega eftir žvķ aš kynna mér lausnaleitarnįm og var žį ekki aftur snśiš. Allar götur sķšan hefur žaš skipaš veigamikinn sess ķ framhaldsnįmi mķnu viš KHĶ. Fyrstu drög aš upplżsingasetri um lausnaleitarnįm į vefslóšinni: www.pbl.is uršu til į fyrrnefndu nįmskeiši og hef ég unniš aš žróun žess ę sķšan.

Sumariš 2001 įtti ég žess kost aš sękja nįmskeišiš Integrating Active Learning with Online Resources sem haldiš var viš Institute for Transforming Undergraduate Education [ITUE] viš Háskólann í Delaware sem er ķ fararbroddi ķ notkun og śtbreišslu lausnaleitarnįms. Fyrirlesarar nįmskeišsins hafa allir vķštęka reynslu af notkun lausnaleitarnįms og hafa auk žess skrifaš um žaš bękur og greinar sem vakiš hafa heimsathygli.

Žegar kom aš žvķ aš velja meistaraprófsverkefni kom ekkert annaš til greina en aš halda įfram į sömu braut sem var aš vinna aš įframhaldandi žróun upplżsingaseturs um lausnaleitarnįm įsamt žvķ aš skrifa kennslufręšilega greinargerš um ašferšina.

Ķ jśnķ 2002 sótti ég sķšan fjölmenna alžjóšlega rįšstefnu og nįmskeiš ķ Baltimore: PBL 2002 - A Pathway To Better Learning sem Hįskólinn ķ Delaware stóš mešal annars aš. Žessa rįšstefnu sótti į fimmta hundraš kennara og skólastjórnenda frį öllum heimsįlfum, ašallega į hįskólastigi.

Enska hugtakiš Problem-Based Learning sem hér veršur kallaš lausnaleitarnįm er vandžżtt žar sem žżšing  į enska oršinu problem viršist almennt bundin viš vandamįl hvers konar en ekki višfangsefni eša śrlausnarefni eins og hér er um aš ręša. 

Fjölmörg heiti hafa veriš notuš um lausnaleitarnįm į ķslensku. Mį žar, auk lausnaleitarnįms, nefna vandamišaš nįm, lausnamišaš nįm, nemendavęnt verkefnanįm, lausn į višfangsefni, glķma viš raunveruleg vandamįl og verkefnanįm. Strax ķ upphafi varš hugtakiš lausnaleitarnįm fyrir valinu og veršur žaš notaš bęši į upplżsingasetrinu og ķ greinargeršinni. 

Rökin fyrir žessu vali eru žau aš um er aš ręša tiltölulega stutt og žjįlt hugtak sem er lżsandi fyrir žaš nįm sem fram fer og samanstendur af skipulegri leit aš hugsanlegri lausn eša lausnum į tilteknu vandamįli.

Žegar fjallaš er um verkefni ķ lausnaleitarnįmi sem oftast eru nefnd problem ķ enskumęlandi löndum veršur hugtakiš vandamįl notaš. Er žaš gert aš vandlega ķhugušu mįli ķ žeirri von aš smįtt og smįtt takist aš breyta merkingu žess frį žvķ sem nś er aš minnsta kosti žegar lausnaleitarnįm er annars vegar. 

Ķ žessu sambandi er įhugavert aš John Dewey fjallar einmitt um žetta  ķ bókinni How We Think en žar segir hann um ķgrundaša hugsun og hugtakiš 'vandamįl' ķ tengslum viš hana:

En ef viš erum fśs til aš vķkka śt merkingu oršsins vandamįl svo aš hśn taki til alls sem er huganum rįšgįta og veldur óvissu – sama hve smįvęgilegt og hversdagslegt žaš er – žį er raunverulegt vandamįl eša spurning fólgin ķ aš upplifa skyndilega breytingu (Dewey, 1933). 

Žegar betur er aš gįš er žaš engin furša žó aš erfitt hafi reynst aš žżša hugtakiš problem į ķslensku žar sem um sama vanda viršist vera aš ręša ķ enskumęlandi löndum. Žetta mį t.d. sjį į PBL-upplýsingasetri Southern Illinois University School of Medicine [SIU] žar sem reynt er aš fį fólk til aš lķta į oršiš problem sem annaš og meira en vandamįl ķ neikvęšri merkingu. Į žessum vef er hugtakiš vandamįl skilgreint meš svohljóšandi hętti:

Meistaraprófsverkefniš byggist annars vegar į upplżsingasetri um lausnaleitarnįm og hins vegar į kennslufręšilegri greinargerš um sama efni. Upplżsingasetrinu er fylgt śr hlaši ķ öšrum kafla greinargeršarinnar undir samnefndum liš žar sem fram kemur aš setriš er annars vegar ętlaš öllum sem įhuga hafa į aš kynna sér žessa kennsluhętti og hins vegar ętlaš til stušnings žeim kennurum og nemendum sem žegar eru farnir aš nota lausnaleitarnįm.

Verkefniš er hugsaš sem žróunarverkefni og mun vefsetriš verša ķ stöšugri uppfęrslu. Vonast er til aš vefsetriš nżtist sem öflugt hjįlpartęki fyrir žį sem hafa hug į aš nota lausnaleitarnįm ķ kennslu eša gera žaš nś žegar

 

Undanfarin 14 įr hef ég stundaš kennslu viš Fjölbrautaskólann við Ármúla og kenni žar żmsar tölvutengdar greinar ķ dagskóla og ķ fjar- og dreifnįmi. Ég hef auk žess beitt mér fyrir žvķ frį upphafi – meš dyggum stušningi skólameistara – aš koma į nżjum og bęttum kennsluhįttum meš hjįlp tölvu- og upplżsingatękni. Samhliša kennslu viš FĮ hef ég gegnt starfi verkefnisstjóra viš Kennslumiðstöð Háskóla Íslands sem sér mešal annars um endurmenntun hįskólakennara.

Meš žvķ aš velja žetta efni til meistaraprófs geri ég mér vonir um aš vekja athygli sem flestra kennara į lausnaleitarnįmi, en fęra mį rök fyrir žvķ aš žessi ašferš falli vel aš žeim hugmyndum sem fram koma ķ nżjum ašalnįmskrįm fyrir grunn- og framhaldsskóla. Sem dęmi mį nefna aš samkvęmt žeim er hlutverk skólanna mešal annars aš žjįlfa nemendur ķ ögušum og sjįlfstęšum vinnubrögšum og gagnrżninni hugsun sem og aš hvetja nemendur til stöšugrar žekkingarleitar, m.a. meš žvķ aš nżta möguleika upplżsinga- og tölvutękninnar; aš skólar skuli stefna aš žvķ aš nżta upplżsingatękni ķ öllum nįmsgreinum og um leiš aš nżta tęknina sem best ķ žįgu nemenda; aš kennsluašferšir žurfi aš taka miš af breyttu umhverfi og breyttum įherslum į hverjum tķma og aš góšir kennsluhęttir veki įhuga nemenda til nįms ķ staš žess aš gera žį aš óvirkum žiggjendum (Ašalnįmskrį grunnskóla. Almennur hluti, 1999a:15 og 18 og Ašalnįmskrį framhaldsskóla. Almennur hluti, 1999:13, 14 og 16).

Til aš koma til móts viš žessar kröfur žurfa kennsluhęttir aš vera meš žeim hętti aš ķ nįmi sķnu öšlist nemendur jafnframt markvissa žjįlfun ķ sjįlfstęšum vinnubrögšum sem snśa aš samskiptatękni, tölvukunnįttu og sérhęfšri tęknižekkingu įsamt kunnįttu til aš afla sér upplżsinga eftir žörfum sem stušla aš įframhaldandi žekkingarleit og fęrni. Allt mišar žetta aš žvķ aš undirbśa nemendur sem best undir įframhaldandi nįm og störf ķ sķbreytilegu samfélagi žar sem gildi sķmenntunar eykst stöšugt. 

Aš lokum mį geta žess aš menntamįlarįšuneytiš hefur veitt žessari višleitni brautargengi meš żmsum hętti. Fyrst skal nefna nįmsleyfi skólaįriš 2002-2003 – žrįtt fyrir stuttan starfsaldur – til aš vinna aš meistaraprófsverkefninu. Viš śthlutun styrkja menntamįlarįšuneytisins til nįmsefnisgeršar ķ bóklegum og verklegum nįmsgreinum į framhaldsskólastigi fyrir įriš 2001 veittist mér sömuleišis sį heišur aš fį styrk til verksins. Auk žess fékk Fjölbrautaskólinn viš Įrmśla styrk til žróunar nżrra kennsluhįtta viš skólann ķ formi lausnaleitarnįms žegar menntamįlarįšuneytiš śthlutaši styrkjum til žróunarverkefna ķ framhaldsskólum og til fulloršinsfręšslu į įrinu 2001. Var hann mešal annars notašur til námskeiðahalds ķ lausnaleitarnįmsfręšum fyrir kennara skólans voriš 2002. Fyrir žennan stušning ber aš žakka. 

Ķ žessari greinargerš er almenn umfjöllun um lausnaleitarnįm, uppruna žess, framkvęmd, tengsl žess viš tölvu- og upplżsingatękni, hugmyndafręši og kenningar og rannsóknir. Fjallaš er um kosti lausnaleitarnįms og annmarka og leitast viš aš bera ašferšina saman viš ašrar kennsluašferšir. Ennfremur veršur skošaš hvaš gerir lausnaleitarnįm eftirsóknarvert ķ augum kennara sem žegar hafa tekiš žaš ķ žjónustu sķna og hvaš nemendum finnst um ašferšina. Žį er fjallaš um lausnaleitarnįm meš hlišsjón af kröfum atvinnulķfsins og hvers vegna kennarar og skólayfirvöld ęttu aš huga aš žvķ aš taka lausnaleitarnįm eša ašra sambęrilega kennsluašferš ķ žjónustu sķna til aš koma til móts viš žęr vęntingar og kröfur sem geršar eru til nįms nś į tķmum. Ķ lokakafla žessarar greinargeršar er gerš grein fyrir framtķšarįformum varšandi žróun upplżsingasetursins.


Upp

 

© 2003 Žórunn Óskarsdóttir